حجیت عقل در تفسیر قرآن‌‌کریم

چکیده:

حجّیت‌‌ و اعتبارعقل از عناوین محوری در تفسیر قرآن‌‌کریم است؛ ازاین‌‌رو موضوع مقاله حاضر حجیت عقل در تفسیر است. روش‌‌تحقیق از نوع کیفی و توصیفی- تحلیلی است. تبیین جایگاه عقل در حوزه معرفت‌‌دینی؛ بیان دیدگاه‌‌هادرچیستی تفسیرعقلی؛ تحلیل کارکردهای ابزاری و منبعی عقل در تفسیرقرآن، تحلیل واژه حجیت و عقل و ارائه دلیل برای حجیت عقل در تفسیر، بخشی از اهداف این نوشته است. برخی از یافته‌‌های مقاله عبارت است از :۱. مبحث عقل؛ کارکردها و چیستی آن در علم اصول و کلام و مانند آن مطرح شده است؛ بدین ترتیب پرداختن به این پدیده در تفسیر به تبعیت از کلام و اصول آمده است. ۲. اغلب مفسران با تفاوت دیدگاه‌‌ها و روش‌‌ها در این مورد، به نقش اجمالی عقل در تفسیر اشتراک دارند اما در اینکه عقل بعنوان یک منبع و دلیل مستقل(نه کاشف از دو دلیل کتاب و سنت) در عرض کتاب و سنت ارائه گردد – و مفاد آن دارای حجیت (اعتبار، صحت، قابل استناد به متکلم، منجز و معذر، لازم الاتباع) باشد -مورد قبض و بسط واقع شده است. ۳. به جز افراط‌‌گرایان اخباری و اهل‌‌حدیث،همه مفسران فی‌‌الجمله برای عقل، نقش ابزاری و مصباحی در بیان آیات و کشف مراد متکلم (مرادجدی خداوند) قائل‌‌اند. ۴.گرچه دیگر منابع و ادله تفسیری مانند کتاب و سنت بامولفه عقل و تحلیل عقلانی،دارای کارکرد و دلالت‌‌است؛اما اصل عنصر عقل به‌عنوان یک منبع در عرض کتاب و سنت برای کشف مراد قرآن و اینکه مفاد آن شریعت به حساب آید، معرکه آراء مختلف است.

کلید واژه ها:قرآن‌‌کریم؛حجیت؛ عقل، عقل برهانی، تفسیر، عقل‌‌تحلیلی.

برای مشاهده مقاله  اینجا کلیک نمایید.

                     نویسنده : محمد لطیف محبی